Su deposu bağlantı şeması, şebekeden gelen suyun depoya alınmasını, depodan hidrofora veya yerçekimiyle tesisata verilmesini ve taşma, boşaltma ile havalandırma gibi güvenlik hatlarının yerleşimini gösteren çizimdir. Temel düzen şöyledir: üstten veya yandan şamandıralı dolum hattı, deponun alt kısmından çıkan emme hattı ve çekvalf, ayrı bir taşma borusu, tabandan tahliye hattı ve açıklığı korumalı bir havalık. Aşağıda her hat ve bileşen sırayla anlatılmıştır.
Aynı şema, ister konut ve sitelerde kullanılan bir su tankı ister endüstriyel bir tesisteki modüler depo için geçerli olan mantığı taşır. Ölçüler, boru çapları ve ekipman sayısı projeye göre değişse de depoya bağlanan hatların görevi aynıdır. Bu yazı genel bir mühendislik anlatımıdır; belirli bir binanın tesisatı için uygulama projesi ve yetkili mekanik tesisat mühendisinin onayı esas alınmalıdır.
Su deposu bağlantı şeması hangi hatlardan oluşur?
Okunabilir bir su deposu bağlantı şeması, önce hatların listesini çıkarmakla başlar. Bir deponun dışarıyla ilişkisi altı ana hat üzerinden kurulur: dolum (giriş) hattı, çıkış (emme veya besleme) hattı, taşma hattı, boşaltma (tahliye) hattı, havalandırma açıklığı ve seviye izleme elemanları. Bu hatlardan ilk ikisi sistemin çalışma akışını, diğer dördü ise güvenliği ve bakım kolaylığını sağlar. Su depolarında seviye göstergesi, şamandıralı dolum vanası, boşaltma vanası, havalık ve temizlik için kapak bulunması, tesisat kaynaklarında temel gereksinim olarak sayılır.
| Hat veya eleman | Deponun neresinde | Görevi |
|---|---|---|
| Dolum hattı ve şamandıralı vana | Üst bölge, azami su seviyesinin üzerinde | Depo dolunca girişi mekanik olarak keser |
| Çıkış (emme) hattı | Yan duvarın alt bölgesi, tabandan yukarıda | Suyu hidrofora veya tesisata iletir |
| Çekvalf | Hidrofor öncesi emme hattında veya basma hattında | Ters akışı ve pompanın boşalmasını önler |
| Taşma borusu | Şamandıra arızasında suyun çıkacağı üst kot | Fazla suyu güvenli yere tahliye eder |
| Boşaltma (tahliye) hattı | Taban, en alçak nokta | Temizlikte depoyu tamamen boşaltır |
| Havalık (vent) | Tavan, yabancı madde girişine karşı korumalı | Hava basıncını dengeler, depo nefes alır |
| Seviye şalteri veya elektrot | Alt ve üst çalışma kotlarında | Kuru çalışma korur, pompayı kumanda eder |
Dolum hattı ve su deposu şamandırası nasıl çalışır?
Su tankı bağlantılarında dolum hattı şebekeden veya bir ana hattan gelen suyu depoya taşır. Hattın ucunda, deponun üst bölümünde, bir şamandıralı vana yer alır. Su seviyesi yükseldikçe şamandıra kolu kalkar ve vana kapanır; depo dolduğunda giriş mekanik olarak kesilir. Böylece elektrik veya otomasyona ihtiyaç duymadan çalışan basit bir güvenlik sağlanmış olur. Bu nedenle su deposu şamandırası, şemanın en kritik ve en sık arıza veren elemanlarından biridir.
Şamandıranın doğru çalışması için vananın azami su seviyesinin üzerinde, kolun serbestçe hareket edebileceği bir noktada olması gerekir. Giriş borusunun su yüzeyinin üzerinden ve serbest düşüşle bırakılması, depodaki suyun şebekeye geri sızma riskini azaltır; bu yaklaşım içme suyu tesisatlarında geri akış önleme ilkesinin parçasıdır. Kireçlenen conta, takılan kol ya da gevşeyen bağlantı, şamandıranın kapatmamasına yol açar ve fazla su taşma borusuna yönelir.
Çıkış hattı, çekvalf ve hidrofor su deposu bağlantısı
Çıkış hattı, depodan tesisata giden suyun çekildiği noktadır. Tesisata gidiş suyunun deponun alt seviyesinden en az 100 mm yukarıda alınması, tabanda biriken tortunun sisteme geçmesini önlemek için tesisat uygulamalarında sık aktarılan bir kuraldır; hidrofor üreticileri ve uygulama rehberleri de emme borusunun taban seviyesinden 10-15 cm yukarıda olmasını önerir. Çıkışın tabana bu kadar yakın ama tabanın biraz üzerinde olması, pompanın sürekli su altında kalmasına da yardım eder.
Hidrofor su deposu bağlantısı kurulurken emme hattı mümkün olduğunca kısa, düz ve pompaya doğru hafif yükselen eğimle çizilir; hat boyunca hava cebi oluşabilecek tepe noktalarından kaçınılır. Emme hattına bir süzgeç veya pislik tutucu eklenmesi, pompayı korur. Plastik boru kullanılan emme hatlarında, akışı rahatlatmak için daha büyük çaplı boru seçilmesi önerilir; kesin çap ise pompanın debisine ve hat uzunluğuna göre üretici kataloğundan belirlenmelidir.
Çekvalf, suyun yalnızca depodan pompaya doğru akmasına izin veren tek yönlü bir vanadır. Depo tabanı hidrofordan yüksekteyse emme hattında zorunlu olmayabilir; ancak basma hattında pompa durduğunda suyun geri akmasını engellemek için bulunması gerekir. Çekvalf arızalanırsa pompa sık sık devreye girer, basınç hızla düşer ve hidrofor gereksiz yere çalışır. Bakım ve değişim için çekvalfin iki yanına küresel vana konması iyi uygulamadır.
Su deposuna hidrofor nasıl bağlanır? Adım adım akış
Su deposuna hidrofor nasıl bağlanır sorusunun cevabı, akış yönünü izleyen kısa bir sıralamadır. Aşağıdaki liste genel mantığı akış yönünde özetler; sahadaki gerçek uygulama pompa tipine, bina yüksekliğine ve depo malzemesine göre değişir. Bu nedenle sıralama, bir uygulama projesinin yerine geçmez; yalnızca hangi elemanın hangisinden önce geldiğini anlamaya yardımcı olan bir yol haritası olarak okunmalıdır.
- Şebeke suyu, şamandıralı vana üzerinden depoya girer ve azami seviyede kesilir.
- Depo çıkışından, tabandan yukarıdaki noktadan, kapama vanası ve süzgeç üzerinden emme hattı başlar.
- Emme hattı hidrofor pompasına kısa ve eğimli bir güzergâhla ulaşır; gerekli yerde çekvalf takılır.
- Pompanın basma hattına çekvalf, manometre, basınç şalteri ve genleşme (basınç) tankı bağlanır.
- Seviye şalteri veya elektrot depoya yerleştirilir ve pompa kumanda panosuna bağlanır.
- Taşma ve boşaltma hatları kanalizasyona ya da drenaj çukuruna, havalık dış ortama yönlendirilir.
Bu sıralama bir su deposu bağlantı şeması çiziminde soldan sağa okunur. Kurulum sırasında pompa titreşimini boru hattına geçirmemek için esnek bağlantı elemanları kullanılır, her bileşenin yakınına bakım için kapama vanası yerleştirilir. Devreye almadan önce hat basınç ve sızdırmazlık testinden geçirilir. Depo modüler panelli ise bu adımlar kurulum planıyla birlikte ele alınmalıdır; bu konuda modüler su deposu kurulumu adım adım yazısı ayrıca incelenebilir.
Taşma borusu ve su deposu boşaltma hattı nasıl yapılır?
Taşma borusu, şamandıra arızalandığında depoya girmeye devam eden suyun yerleşim alanına zarar vermeden tahliye edilmesini sağlar. Boru, azami işletme seviyesinin hemen üzerinde depoya bağlanır ve dolum hattından daha küçük olmamalıdır; bazı tesisat kaynakları taşma çapını giriş borusu çapının en az iki katı olarak aktarır. Çapı doğrulamak ve projeye uygun seçmek için mekanik tesisat mühendisinin hesabı esas alınmalıdır.
Taşma ve boşaltma çıkışları, kirli su (drenaj) hattına bağlanır; ancak bu bağlantının kanalizasyon havasının ve kirli suyun depoya geri çıkmasına izin vermeyecek biçimde, yani sifonlu ya da hava boşluklu yapılması gerekir. Doğrudan bağlı, kapalı bir taşma hattı, kanalizasyon taşmasında depo suyunun kirlenmesine yol açabilir. Taşma hattının ucuna böcek ve kemirgenlere karşı ağ takılması da iyi bir uygulamadır.
Su deposu boşaltma hattı ise bakım ve temizlik için depoyu tamamen boşaltmaya yarar. Bu hat ve vanası deponun yan duvarında değil, en alçak noktada, tabanda olmalıdır; aksi halde bir miktar su ve çamur içeride kalır. Tabanın boşaltma noktasına doğru hafif eğimli yapılması, temizliği kolaylaştırır. Boşaltma vanası normal çalışmada kapalı tutulmalı ve gerektiğinde kolay ulaşılabilir bir konumda bulunmalıdır.
Hava tahliye (vent) ve seviye kontrol elemanları
Depo dolarken içerideki havanın dışarı çıkması, boşalırken dışarıdan hava girmesi gerekir. Havalık bu işi görür; yokluğu halinde depo boşalırken içeride vakum oluşabilir, panelde deformasyon riski ortaya çıkar. Havalığın açıklığı, yağmur suyunun, tozun, böceğin ve kemirgenin içeri girmesini engelleyecek ağ veya kıvrımlı bir uçla korunmalıdır. İçme ve Kullanma Suyu Temini ve Dağıtım Sistemleri Hakkında Yönetmelik, depoların depolanan suyun kalitesinde değişime yol açmayacak biçimde tasarlanmasını ve inşa edilmesini şart koşar.
Su deposu seviye kontrol iki katmanlıdır. İlk katman şamandıralı vanadır; ikincisi ise elektrikli seviye şalteri, elektrot veya seviye sensörüdür. Alt seviye elektrodu pompanın susuz çalışmasını (kuru çalışma) engellemek için pompayı durdurur; üst seviye ise dolum için kumanda verir. Susuz çalışan pompanın mekanik salmastrası kısa sürede hasar görebileceğinden, hidrofor bağlı sistemlerde kuru çalışma koruması önemli bir güvenlik elemanıdır.
- Seviye göstergesi ya da şeffaf bir seviye tüpü, kullanıcıya mevcut hacmi gösterir.
- Alçak seviye alarmı, boşalmadan önce yönetime uyarı verir.
- Yüksek seviye alarmı, şamandıra arızasında taşmadan önce müdahale zamanı kazandırır.
- Çift depolu sistemlerde her bölmenin ayrı seviye elemanı bulunmalıdır.
Çatı su deposu bağlantı şeması, zemin ve yeraltı yerleşimi
Çatı su deposu bağlantı şeması, hidroforsuz yerçekimli sistemlerde kullanılır: depo çatıda veya yüksek bir kotta durur, aşağı katlara su basınç pompası olmadan, yalnızca kot farkıyla iner. Çatıdaki depo, binanın taşıyıcı elemanları (kolon ve kiriş) üzerine oturmalıdır; doğrudan zemine veya çatı kaplamasına yerleştirilmesi uygun değildir. Üst katlarda basınç yetersiz kalabileceğinden bu yerleşim, kot farkının yeterli olduğu düşük katlı yapılarda tercih edilir.
Modern yapılarda ise depo çoğunlukla bodrumda veya zeminde bulunur ve hidrofor üzerinden dağıtım yapılır. Çatıda yaz aylarında suyun ısınması, mikrobiyolojik üremeyi hızlandırabileceğinden, serin bir mahalde depolama hijyen açısından genellikle daha avantajlıdır; üstelik çatıya binecek ek yük de ortadan kalkar. Yeraltı depolarda ise yüzey suyu girişine karşı kapak ve havalık yüksekliği, yer altı suyu için sızdırmazlık ve su basıncı ayrıca hesaplanmalıdır.
Donma, yalıtım ve hijyen için dikkat edilecekler
Soğuk iklimlerde dış mekândaki depolar ve açıkta kalan borular donmaya karşı yalıtılmalıdır; yaz sıcağında ısınmaya karşı da yalıtım gerekir. Su depolarının hem donmaya hem ısınmaya karşı izole edilmesi, tesisat uygulamalarında genel kabul gören bir ilkedir. Dolum, çıkış ve taşma hatlarının ısıtma kablosu veya boru yalıtımıyla korunması, kış aylarında işletme sürekliliğini destekler. En çok donma riski, dışarıya açık küçük çaplı şamandıra hatlarında görülür.
Hijyen açısından depoların kapağı sızdırmaz olmalı, iç yüzeyi korozyona karşı korunmuş ve temizliğe uygun olmalıdır. Malzeme seçimi de bu noktada önem taşır; paslanmaz mı galvaniz çelik su deposu mu karşılaştırması ve su deposu bakımı ve temizliği yazısı, bağlantı detaylarının uzun vadeli sonuçlarını anlamak için faydalıdır. Temizlik sıklığına ilişkin Sağlık Bakanlığı düzenlemelerinin güncel metni ilgili kurumdan teyit edilmelidir.
Bağlantı şemasında sık yapılan hatalar ve kontrol listesi
Sahada en sık görülen hata, taşma borusunun kapalı bir kanalizasyon hattına doğrudan bağlanmasıdır; ikincisi havalığın unutulması ya da tıkalı bırakılmasıdır. Diğer yaygın sorunlar arasında çıkış hattının taban seviyesinde alınması, bakım için kapama vanalarının eksik olması ve kuru çalışma korumasının atlanması yer alır. Tüm bunlar, su deposu bağlantı şemasını projeye başlarken bir kontrol listesiyle gözden geçirerek önlenebilir.
- Dolum hattında şamandıralı vana ve ayrı kapama vanası var mı?
- Çıkış hattı tabandan yukarıda mı ve süzgeçli mi?
- Hidrofor basma hattında çekvalf bulunuyor mu?
- Taşma borusu doğru çapta ve sifon veya hava boşluğuyla kirli su hattına bağlı mı?
- Boşaltma vanası tabanın en alçak noktasında ve erişilebilir mi?
- Havalık korumalı ve açık mı?
- Kuru çalışma koruması devrede mi, boru hatları yalıtılmış mı?
Modüler su deposunda bağlantı noktaları nasıl planlanır?
Modüler, cıvatalı panelli depolarda bağlantı noktaları üretimden önce planlanır; çünkü flanş ve manşon konumları panel üzerinde hazırlanır. Dolum, çıkış, taşma, tahliye ve havalık bağlantılarının yeri, deponun şekline ve kullanım amacına göre projede belirlenir. Bu yüzden saha değişikliklerini azaltmak için ihtiyaç analizi ve bağlantı listesi erken aşamada netleştirilmelidir. Yangın suyu depolarında ise NFPA 22 gereksinimleri emme hattı ve seviye düzenini ayrıca etkiler.
Kolleksan, modüler su depolama sistemlerini ihtiyaç analizinden saha kurulumuna kadar tek merkezden yöneten bir üreticidir. Ürün gruplarının tamamı ürünler sayfasında, depolama konusuna genel bakış ise su deposu rehberinde yer alır. Su deposu bağlantı şeması dahil, kendi tesisatınıza uygun bağlantı planı için projeye özel teklif almanız yeterlidir; fiyatlar yalnızca fiyat teklifi üzerinden paylaşılır.
Sonuç: doğru su deposu bağlantı şeması
Doğru bir su deposu bağlantı şeması, dolum, çıkış, taşma, tahliye ve havalandırma hatlarını birbirinden ayrı düşünmeyi gerektirir. Şamandıra seviyeyi sınırlar, çekvalf akışı yönlendirir, taşma ve tahliye hatları güvenliği sağlar, havalık depoyu dengede tutar, seviye şalteri ise pompayı korur. Bu hatlardan biri eksik kaldığında sorun çoğu zaman aylar sonra, bakım sırasında veya bir arıza anında ortaya çıkar.
Konut, site, sanayi ya da tarımsal kullanım için bir su tankı planlanıyorsa, su deposu bağlantı şeması kapasite hesabı ve malzeme seçimiyle birlikte ele alınmalıdır. Kapasite hesabı ve depo türü bu karara yön verir. Yasal yükümlülükler için yürürlükteki metinlerin güncel halini ilgili kurumlardan kontrol edin.
Sık sorulan sorular
Su deposuna hidrofor nasıl bağlanır?
Hidroforun emme hattı, deponun alt bölgesindeki çıkışa, tabandan yaklaşık 10-15 cm yukarıdan bağlanır. Hat kısa ve düz tutulur, süzgeç ve kapama vanası konur. Basma hattında çekvalf, manometre ve basınç şalteri bulunur. Depoya ayrıca seviye şalteri takılarak pompanın susuz çalışması engellenir. Uygulama için pompa kataloğu ve proje esas alınmalıdır.
Su deposu şamandırası ne işe yarar?
Şamandıra, depo dolunca giriş vanasını mekanik olarak kapatarak suyun taşmasını engeller. Seviye düştüğünde tekrar açılarak depoyu doldurur. Elektrik gerektirmediği için basit ve güvenilir bir elemandır. Yine de kireçlenme ve conta aşınması nedeniyle düzenli kontrol edilmelidir; ek güvenlik için taşma borusu ve seviye alarmı bulundurulması önerilir.
Çekvalf su deposunda nereye takılır?
Çekvalf, suyun yalnızca depodan pompaya ve tesisata doğru akmasını sağlar. Hidroforun basma hattında pompa çıkışında bulunması gerekir; depo tabanı pompadan yüksekte değilse emme hattında da kullanılır. Bakım için iki yanına kapama vanası konur. Çekvalfin yönü üzerindeki ok işaretine göre, akış yönüyle uyumlu takılmalıdır.
Taşma borusu ile boşaltma hattı arasındaki fark nedir?
Taşma borusu, depo azami seviyeyi aştığında fazla suyu güvenli bir şekilde tahliye eden acil durum hattıdır ve su seviyesinin üstünde bağlanır. Boşaltma hattı ise temizlik ve bakım için depoyu tamamen boşaltmak amacıyla tabanda bulunur, normalde vanası kapalı durur. İkisi de kirli su hattına, geri akışı önleyecek şekilde bağlanır.
Depoda havalık zorunlu mu?
Havalık, depo dolarken havanın çıkışını, boşalırken girişini sağlayarak basınç farkını dengeler. Bu açıklık olmazsa depo vakum nedeniyle zarar görebilir. Havalığın açıklığı yağmur, toz, böcek ve kemirgen girişine karşı korunmalıdır. Yürürlükteki yönetmelik ve proje gereksinimleri için ilgili kurumun güncel metnine bakılmalıdır.
Çatı su deposu bağlantı şeması ne zaman tercih edilir?
Çatıya yerleştirilen depo, hidroforsuz yerçekimli dağıtım için kot farkından yararlanır. Genellikle az katlı yapılarda ve basıncın yeterli olduğu durumlarda tercih edilir. Çatıdaki yükün taşıyıcı sistemce karşılanması, yaz ısınmasına karşı yalıtım ve donma koruması gerekir. Yüksek binalarda genelde bodrum depo ve hidrofor sistemi kullanılır.
Kaynaklar ve düzenlemeler
- İçme ve Kullanma Suyu Temini ve Dağıtım Sistemleri Hakkında Yönetmelik (RG 12.10.2017, S. 30208), T.C. Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı / Resmî Gazete (kaynak)
- İnsani Tüketim Amaçlı Sular Hakkında Yönetmelik, T.C. Sağlık Bakanlığı / Resmî Gazete (kaynak)
- Su Deposu Montajı (tesisat uygulama esasları), Tesisat.org (kaynak)
- Su Depoları Çeşitleri ve Çalışma Prensibi, Tesisat.org (kaynak)
- Hidrofor Bağlantı Şemaları ve Hidrofor Montajı, Tesisat.org (kaynak)
- Su Deposu Hidrofor Kurulumu Nasıl Yapılır?, Santaş İzolasyon (kaynak)
